Akoestiek in de horeca

We herkennen uit eigen ervaring allemaal het volgende: tijdens een diner in een restaurant of grand café kun je je gesprekspartner nauwelijks verstaan. Vaak wordt onderschat hoeveel impact geluid op ons heeft. Wat gaat er mis?

Als interieurarchitect heb ik bij ieder project te niet hoe ze de akoestiek moeten verbeteren. Of, het dient Lombard-effect. In de horeca is het een belangrijk fenode tafelbladen), gordijnen ophangen of tapijt plaatsen maken met akoestiek. Ik merk vaak dat veel mensen het een moeilijke materie vinden. Begrijpelijk. Akoestiek is een ongrijpbaar iets en altijd weer anders omdat er veel aspecten zijn die er toe doen voor een goede akoestiek: niet alleen het formaat van de casco ruimte, maar ook of de ruimte rechthoekig of anderszins is, de aanwezigheid van kolommen, de bouwkundige hoogte.

Akoestische eigenschappen van een ruimte worden niet bepaald door één grootheid, zoals bijvoorbeeld de nagalmtijd. Ruimten met een nagalmtijd die netjes voldoet aan het vastgesteld criterium kunnen desondanks een slechte akoestiek hebben. Afhankelijk van de vorm en bovenstaande eigenschappen kunnen we bepalen hoeveel absorberend materiaal we dienen toe te passen, en waar. Op het plafond, aan de wanden? Of misschien toch op de vloer? En gordijnen? Wat is het effect daarvan? Ondernemers van een horecagelegenheid weten vaak gezegd te worden: kunnen het geld er niet aan besteden. Maar geloof me, het is de investering dubbel en dwars waard. Als de akoestiek te wensen over laat, hebben we er allemaal last van; bezoekers kunnen nauwelijks een goed gesprek voeren, de ondernemer merkt dat bij zichzelf of zijn/haar personeel aan het eind van de avond fluitende oren heeft of fysiek enorm moe door een continu te hoog geluidsniveau, bezoekers en met name oudere bezoekers blijven weg. Gevolg: een omzet die achterblijft en personeel met (gezondheids)klachten.akoestiekartikel

Lombard-effect

We kennen het allemaal: door een hoog geluidsniveau en slechte verstaanbaarheid in een ruimte, gaan mensen harder praten, hierdoor gaan de geluidniveaus verder omhoog en verslechtert de spraakverstaanbaarheid. Vervolgens is er iemand die nog harder gaat praten om daar weer bovenuit te komen. Dat principe noemen we het meen om rekening mee te houden. Bezoekers komen om te ontspannen en bij te praten met vrienden, familie en collega’s. Met te hoge geluidsniveaus ontspannen mensen niet. Men dient naar elkaar toe te buigen om elkaar te verstaan en voor je het weet zit je te schreeuwen tegen diegene die naast je zit. Het aanbrengen van voldoende absorberende materialen op de juiste plaatsen (dichtbij de geluidsbron) zal ervoor zorgen dat de geluidsniveaus wor- den gereduceerd, het Lombard-effect wordt verminderd en de ruimten worden plezieriger om langere tijd in te verblijven. De oplossing is om absorptie in eerste instantie aan het plafond aan te brengen, aangezien je hier de meeste vierkante meters absorptieoppervlak hebt. Op de tweede plek komen verticale akoestische oplossingen, zoals wand- panelen om weerkaatsing van geluid te voorkomen.

Akoestiek in de ontwerpfase meenemen

Ten eerste: het is een fabeltje dat vilt aanbrengen (onder de akoestiek substantieel verbetert. In interieurarchitectuur zijn de “look and feel” van essentieel belang, en vaak de reden dat passanten al dan niet voor een restaurant kiezen. Maar goed, terug naar de “looks”. Zowel bij een huiselijk, warm, als bij een minimalistisch concept, kun je de akoestiek goed aanpakken door absorptie aan plafond en wanden. Denk aan (zo goed als) naadloze plafondoplossingen, en in het ontwerp opgenomen akoestische wandpanelen. Zo heb ik inmiddels al voor meerdere opdrachten fraaie grote akoestische panelen laten uitvoeren. Zo’n paneel kan een decoratieve functie hebben, ogen als een schilderij of foto, of als een commerciële uiting om te laten zien bij welk restaurant men op bezoek is. Dit paneel met daarin glaswol is sterk geluidsabsorberend. Ik laat mij tijdens het ontwerpproces regelmatig adviseren door een akoestiek-professional.

Nu de praktijk: een goede geluidsomgeving in drie stappen

We kunnen veel akoestische problemen voorkomen als we vanuit het ontwerp weten waar de verschillende activiteiten plaatsvinden. Waar wordt men ontvangen? Waar worden de grootste geluidsbronnen gepositioneerd? Waar is de bar? Waar plaatst men groepen? Geluid bij de bron aanpakken is van essentieel belang.

Stap 1: Verlaag het geluidsniveau

Zoals gezegd, hoe hoger het geluidsniveau om ons heen hoe harder mensen gaan spreken. Gelukkig werkt dit ook andersom: als men in staat is het geluidsniveau omlaag te brengen, zal men zachter gaan praten. Om het algemene geluidsniveau in de ruimte sterk te laten afnemen, dienen onnodige geluidsreflecties zoveel mogelijk te worden vermeden. Dit kan bereikt worden door een geluidsabsor- berend plafond toe te passen. (Klasse A.)

Stap 2: Verminder verstoringen en beperk geluidsbronnen

In tegenstelling tot één à twee decennia geleden is het vandaag de dag hip om de keuken in te kunnen kijken. Een open keuken geeft ons het gevoel mee te mogen kij- ken met de kok, in een tijd dat biologisch en gezond eten belangrijk is. De hedendaagse klant wil zien hoe het eten bereid wordt en het restaurant kan laten zien dat haar keuken hygiënisch is. Echter, het keukengeluid komt het geluidsniveau in het restaurant niet ten goede. Belangrijk is om hier dan ook een plafond toe te passen met een hoge absorptiegraad. (Klasse A.) In het restaurant zelf is het belangrijk om contactgeluid te minimaliseren met behulp van vloerbedekking. Het absorptievermogen van vloerbedekking is verwaarloos- baar, maar vloerbekleding zorgt er wel voor dat geluid van hakken en schuivende stoelen niet kan ontstaan. Bellen is in vele gelegenheden (begrijpelijk) niet toegestaan. Is dat echter wel toegestaan, creëer dan een ruimte waar men naartoe kan om te telefoneren. Immers, er is ook al regelmatig een rookruimte aanwezig in een restaurant.

Stap 3: Realiseer een afname van geluid over afstand

Bezoekers die in gezelschap bij elkaar zitten, willen elkaar graag verstaan. Aan de andere kant willen zij dat bezoekers die een paar tafels verderop zitten dit gesprek niet kunnen volgen. Minimaliseer daarom de afstand waarin spraak zich in de ruimte verspreidt met behulp van een geluidsabsorberend plafond met hoge articulatieklasse (>180), in combinatie met geluidsabsorberend materiaal op de muren. Psychologisch is er ook het één en ander te bewerkstelligen: als je tussen zitgroepen visuele afscheiding creëert, neemt de irritatie al behoorlijk af. Wil je het zekere voor het onzekere nemen, dan kun je ervoor kiezen geluidsabsorberende schermen te gebruiken tussen zitgroepen. Hierbij is het belangrijk dat deze minimaal 1,50 meter hoog zijn, willen deze akoestisch gezien effect hebben.

Praktijkvoorbeeld

Italiaans restaurant Barlucca in Breda is een prachtig praktijkvoorbeeld: zonder akoestische voorzieningen had dit restaurant een te lange nagalm waardoor de verstaanbaarheid in het gedrang kwam. In overleg met de eigenaar werd voor een oplossing gekozen die het interieurontwerp niet zou aantasten: centraal in het restaurant is een element geplaatst met verlaagd plafond om een sfeervolle omgeving te maken en rondom dat element zijn Ecophon Solo en Ecophon Sombra panelen geplaatst. De akoestische voorziening gaat naadloos op in het ontwerp, en daardoor is een goede akoestiek gewaarborgd.

Innovaties op het gebied van akoestiek

Eén van de innovaties op akoestiekgebied wil ik graag nader toelichten. Dit is een systeem dat is gebaseerd op het Lombard-effect. Laten we de toepassing in horeca bekijken: het systeem bestaat uit een sensor die het aantal geproduceerde decibellen registreert. Komt het gecombineerde geluidsniveau van muziek en spraakvolume boven een van te voren vastgesteld niveau, dan krijgt men een subtiel lichtsignaal. Op dat moment kan de verantwoordelijke, bijvoorbeeld de bartender, besluiten de muziek zachter te zetten. Op deze manier zal het totale geluidsni- veau zakken en kunnen de aanwezigen weer converseren. Een systeem zoals dit wordt toegepast als aanvulling op bovengenoemde maatregelen. (Zie www.soundear.com)

Tekst: Wim van Evert

Wim van Evert is interieurarchitect. In zijn ontwerpen draait het om business value, waarbij analyse van de markt, innovatie en trends als startpunt gelden. Concepten met vorm, smaak en slimme details waarmee een bedrijf zich kan onderscheiden van je concurrenten.

Wim van Evert is interieurarchitect. In zijn ontwerpen draait het om business value, waarbij analyse van de markt, innovatie en trends als startpunt gelden. Concepten met vorm, smaak en slimme details waarmee een bedrijf zich kan onderscheiden van je concurrenten.